معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622Educational Implications of Educational Anthropologyامتدادهای تربیتی انسانشناسی تربیتی7248002010.22081/jip.2026.75068.1165FAسیدصدرالدینخورسندپژوهشگر عرصه تربیت دینی (نویسنده مسئول)محمدهادیقراباغیدکترای فقه و علوم تربیتی دانشگاه المصطفیJournal Article20260612<span style="color: windowtext;">Education is a field of knowledge that takes the process of human change and transformation as its central concern. Bringing about change in any being depends upon understanding its structure. Human structure is formed by thoughts, inclinations, emotions, and wills that may be either harmonious or conflicting and that influence one another. What makes the analysis of the system of choice and volition difficult is the existence of conflicting inclinations and thoughts, a difficulty that can be addressed through an analysis of the element of reasoning (ta‘aqqul) in human beings. The central issue of this study is to identify the educational implications derived from this anthropological foundation. This research is qualitative in nature and employs a descriptive-analytical method. First, drawing upon revealed sources and human experiential knowledge, the role of reasoning in the process of choice is examined. Subsequently, the principles and methods that either strengthen or disrupt this process are explained. In summary, these include: the principle of not sufficing with the mere transmission of religious knowledge and information; avoiding obedience-centered and dogmatic approaches such as dogmatism, restricting free thinking, imposition and coercion, indoctrination, and imitation; strengthening an independent personality through explaining human dignity and capabilities, respectful treatment, consultation, and the assignment of responsibility; and fostering a spirit of inquiry by creating a safe environment for questioning, employing role models, and making inquiry attractive.</span>
<span style="color: windowtext;"> </span>تربیت، دانشی است که چگونگی تغییر و تحول انسان را مسألۀ محوری خود قرار داده است. ایجاد تغییر در هر موجودی وابسته به شناخت ساخت آن است. ساخت انسان از اندیشه‌ها، گرایش‌ها، احساسات و اراده‌های همسو یا متضادی که بر یکدیگر تأثیر میگذارند شکل‌گرفته است. آنچه تحلیل نظام انتخاب و اراده‌ورزی را مشکل می‌نماید، وجود گرایش‌ها و اندیشه‌های متضادّ است که با تحلیل عنصر «تعقّل» در انسان‌ها ممکن می‌گردد. کشف امتدادهای تربیتیِ مبتنی بر این مبنای انسان‌شناختی مسألۀ محوری این پژوهش است. این پژوهش از نوع کیفی و توصیفی - تحلیلی است. ابتدا با استفاده از منابع وحیانی و تجربیات حضوری بشر، نقش تعقّل در فرایند انتخاب بررسی گشته و سپس اصول و روش‌های تقویت‌کننده یا اخلال‌آفرین ذیل در آن تبیین گردیده است که به طور خلاصه عبارت‌اند از: «اصل عدم اکتفاء به انتقال دانش و اطلاعات دینی»، «پرهیز از روش‌های تعبّدمحور و جزم‌اندیشانه مانند جزم اندیشی و عدم اجازۀ تفکر آزاد، تحمیل و اجبار، تلقین و تقلید»، «تقویت شخصیت مستقل از راه تبیین عظمت و دارایی، رفتار محترمانه، مشورت گرفتن و مسئولیت دادن» و «تقویت روحیۀ پرسشگری از راه ایجاد فضای امن برای پرسش، استفاده از نقش الگویی و جذاب‌سازی پرسشگری».
https://jip.dte.ir/article_80020_5312f7ece643540eb5905389e2fcd80d.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622A Critical Analysis of Western Educational and Psychological Propositions Based on Islamic Educationتحلیل انتقادی گزاره‌های علوم تربیتی و روانشناسی غربی بر مبنای تربیت اسلامی25368002110.22081/jip.2026.75085.1167FAعلیفاطمی پوردکتری فقه و علوم تربیتی جامعه المصطفی العالمیه (نویسنده مسئول)0009-0008-7644-9492فاطمهجعفری نجف آبادیفارغ التحصیل کارشناسی ارشد روانشناسی مثبت گرا دانشکده هدی و طلبه سطح سه رشته تربیت دینی موسسه آموزش عالی معصومیهJournal Article20260613Today, the dominance of paradigms derived from Western thought in the fields of education and psychology has become a fundamental challenge in Islamic academic communities, limiting opportunities for theorization and scholarly activity within the framework of Islamic human sciences. Adopting an active and critical approach, this study examines educational and psychological sciences and explores some of their differences from Islamic teachings. This research is a critical study, employing a critical analysis based on the qualitative content analysis of Islamic sources and documents related to the philosophy of education in both perspectives. The findings highlight several areas of divergence, including differences in values, proposed solutions, the role of childhood in education, curriculum planning and the components of educational systems, the interpretation of human emotions and feelings, the understanding of cognition and human perceptual faculties, and the overall worldview and conception of existence.امروزه، سیطره پارادایم‌های برآمده از اندیشه‌های غربی در علوم تربیتی و روانشناسی، به یک چالش بنیادین در جوامع علمی اسلامی تبدیل شده و فرصت نظریه‌پردازی و فعالیت پژوهشگران در چارچوب علوم انسانی اسلامی را محدود ساخته است. این پژوهش با رویکرد مواجهه فعال و انتقادی به سراغ علوم تربیتی و علوم روانی رفته و به پاره‌ای از تمایزهای آن با یافته‌های اسلامی می‌پردازد. این پژوهش از نوع مطالعات انتقادی است و نوع تحلیل انتقادی، مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی منابع اسلامی و اسناد مرتبط با فلسفه تعلیم و تربیت در دو دیدگاه بوده که در آن به تفاوت‌های پیش رو اشاره می‌کند: تفاوت در ارزش‌ها، تفاوت در ارائه راهکارها، تفاوت در نقش دوران کودکی در تربیت، تفاوت در برنامه ریزی درسی و ارکان آموزش و پرورش، تفاوت در تفسیر احساسات و عواطف انسان، تفاوت در شناخت و دستگاه‌های ادراکی انسان و تفاوت در نوع نگاه به هستی و برداشت از آن.https://jip.dte.ir/article_80021_48bf1f877c5ef49eb2798d1f712b86f5.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622Educational Preaching as an Effective Model for Seasonal Preachingتبلیغ تربیتی به‌مثابه الگوی مؤثر در تبلیغات موسمی37528002210.22081/jip.2026.75039.1162FAعلیزارع قراملکیطلبه سطح چهار رشته فقه تربیت حوزه علمیه قم.Journal Article20260609Religious preaching (tabligh) is regarded as the primary mission of the Islamic seminary and the clergy. Seasonal preaching activities, conducted during specific periods of the year, have long provided an important context for fulfilling this mission. However, such activities should follow a model that ensures the greatest effectiveness and impact. Using a descriptive-analytical method and employing the objectives of religious preaching at three levels—communication (balagh), admonition (tadhkir), and transformation (taghyir)—this study first examines the shortcomings of the prevailing model and then proposes a more effective alternative. The analysis identifies several major weaknesses in the traditional approach to religious preaching among seminary students, including limiting preaching to its minimum objectives, lack of continuity and sustainability, the unsystematic and unstructured transmission of religious teachings, and the constant change and diversity of audiences. In response to these shortcomings, the study introduces educational preaching as an effective model for seasonal religious outreach. This model is founded upon two essential components: attention to the requirements and implications of the educational process, and the formation of a specific and stable target audience community.تبلیغ اصلی‌ترین رسالت حوزه و روحانیت به شمار می‌آید. از دیرباز تا کنون تبلیغات موسمی که در ایام خاصی از سال صورت می‌پذیرد، بستری برای تحقق این رسالت مهم است اما بایستی از الگویی پیروی کند که بیشترین بازدهی و اثرگذاری را دارا باشد. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با معیار اهداف تبلیغ دین مشتمل بر سه سطح بلاغ، تذکر و تغییر، پس از آسیب‌شناسی الگوی موجود به تبیین الگوی مؤثر می‌پردازد. بر اساس آسیب‌شناسی‌های صورت گرفته از روش سنتی تبلیغ دینی طلاب، مواردی چون اکتفا به اهداف حداقلی تبلیغ، عدم استمرار و دوام، انتقال غیرمنسجم و غیرنظام‌مند معارف و تغییر مخاطبین و وجود تفاوت در آنها به عنوان کاستی‌های مهم مطرح می‌شوند. در برابر، برای ارتقاء کیفیت تبلیغ دینی، «تبلیغ تربیتی» به عنوان الگوی مؤثر در تبلغیات موسمی معرفی می‌شود که دو مؤلفه توجه به الزامات و اقتضائات تربیت و تشکیل جامعه مخاطب خاص از بایسته‌های این الگو محسوب می‌گردد.https://jip.dte.ir/article_80022_9e378a4845c8dadccfd358f841c64708.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622An Analysis of the Strategy of Religious Education from the Perspective of Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khameneiتحلیل راهبرد تربیت دینی در دیدگاه شهید آیت الله حسینی خامنه‌ای(ره)53668002310.22081/jip.2026.75051.1164FAفاطمهخطیبی کوشافارغ التحصیل سطح سه حوزه علمیه رشته تربیت دینی کودک و نوجوان (نویسنده مسئول).اعظمکنگرانی فراهانیطلبه سطح سه حوزه علمیه رشته تربیت دینی کودک و نوجوانJournal Article20260610The strategy of religious education occupies a significant position alongside the other elements of the Islamic educational system, including its foundations, objectives, principles, methods, stages, factors, obstacles, and dimensions. An educational strategy is the most important intermediate objective, directing educational activities in a manner that enables the greatest possible influence on learners within the shortest feasible time. The purpose of the present study is to analyze the strategy of religious education from the perspective of the martyred scholar, Grand Ayatollah Seyyed Ali Hosseini Khamenei. The research adopts a descriptive-analytical method based on the study of his writings and statements. Following the processes of coding and thematic network formation, the educational strategy was analyzed. The findings indicate that, in the view of the martyred leader Ayatollah Khamenei, the central strategy of religious education is conscious faith. The study further identifies several educational implications of this strategy, including drawing lessons from history, demonstrating the power of God, utilizing documentary films, adopting a Qur’anic perspective toward existence, organizing dialogue-centered discussion sessions, establishing courses on Islamic beliefs, and promoting reading habits appropriate to contemporary social conditions and the period of Muharram.راهبرد تربیت دینی در کنار عناصر نظام تربیت اسلامی ـ مبانی، اهداف، اصول، روش‌ها، مراحل، عوامل و موانع، ساحت‌ها- اهمیت ویژه‌ای دارد. راهبرد تربیت، مهم‌ترین هدف میانی است که با جهت‌دهی به فعالیت‌های تربیتی، زمینه بیشترین اثرگذاری در متربی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم می‌کند. هدف از پژوهش حاضر تحلیل راهبرد تربیت دینی از منظر شهید آیت‌الله سیدعلی حسینی‌خامنه‌ای1 می‌باشد. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه آثار و بیانات بوده و بعد از کدگذاری و تشکیل شبکه مضامین، به تحلیل راهبرد تربیت پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد راهبرد تربیت دینی در دیدگاه شهید آیت‌الله خامنه‌ای ایمان آگاهانه است. در پایان، دلالتهای تربیتی این راهبرد شامل عبرت‌گیری تاریخی، نشان دادن قدرت خداوند، بهرهگیری از فیلم مستند، نگاه آیه‌ای به هستی، برگزاری جلسات گفتگو محور، تشکیل دوره‌های عقاید اسلامی و ترویج کتاب‌خوانی متناسب با فضای کنونی جامعه و ایام محرم تبیین شده است.https://jip.dte.ir/article_80023_e4eab2af59fca287ad365117150dc090.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622An Educational Analysis of Adolescents’ Activism Initiatives in the Context of War and Crisisتحلیل تربیتی ایده‌های کنشگری نوجوانان در بستر شرایط جنگ و بحران67908002410.22081/jip.2026.75049.1163FAمحمدابوترابی زارچیطلبه سطح4 رشته فقه تربیت موسسه فقهی ائمه اطهار علیه السلام (نویسنده مسئول).محمد هادیقراباغیدکتری فقه و علوم تربیتی، دانشگاه المصطفیJournal Article20260610Despite its many complexities and threats, war and crisis constitute one of the most fertile contexts for the educational development of adolescents. Under such circumstances, some adolescents engage in various forms of activism, each of which possesses distinct educational capacities. The present study aims to explore the educational potentials embedded in adolescents’ activism initiatives within the context of war and crisis. The central question of the study is: What educational capacities are generated by adolescents’ activism initiatives in situations of war and crisis? Employing an analytical method grounded in educational principles, the article focuses on the educational analysis of eight selected and widely practiced initiatives. The study examines three dimensions: the implementation formats of the initiatives, the educational capacities inherent in each initiative, and the capacities arising from participation in the three stages of design, coordination, and implementation. The findings indicate that merely participating in these eight initiatives can generate a wide range of educational outcomes, including strengthening the spirit of self-sacrifice, increasing responsibility, fostering courage, enhancing political awareness, developing patience, and reinforcing self-confidence. Moreover, when adolescents move beyond passive participation and actively engage in the stages of planning, coordination, and execution, additional educational benefits emerge. These include the development of critical thinking and analytical skills, tolerance toward differing viewpoints, persuasive communication skills, the ability to build intellectual and emotional consensus within a group, and the strengthening of teamwork. The study concludes that educators and parents, by recognizing these capacities and providing opportunities for adolescents’ maximum participation, can transform conditions of war and crisis into some of the most valuable opportunities for education and character development.جنگ و بحران، علیرغم پیچیدگی‌ها و تهدیدهای فراوان، یکی از پربارترین بسترها برای تحول تربیتی نوجوانان محسوب می شود. برخی از نوجوانان در این شرایط به اشکال مختلف کنشگری روی می‌آورند که هریک از آنها دارای ظرفیت‌های تربیتی گوناگونی میباشند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ظرفیت‌های تربیتی نهفته در ایده‌های کنشگری نوجوانان در بستر جنگ و بحران، صورت گرفته است. مسئله اصلی آن است که ایده‌های کنشگری نوجوانان در بستر جنگ و بحران چه ظرفیت‌های تربیتی پدید می‌آورند؟ مقاله با روش تحلیلی با تکیه بر مبانی تربیتی و با تمرکز بر تحلیل تربیتی هشت ایده‌ی منتخب و پرکاربرد سامان یافته است. در این پژوهش سه محور قالب‌های اجرایی، ظرفیت‌های تربیتی هر ایده و ظرفیت‌های ناشی از مشارکت در مراحل سه‌گانه طراحی، هماهنگی و اجرای هر ایده مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که صرف همراهی نوجوان در این هشت ایده، دارای ظرفیت‌های تربیتی متنوعی است مانند: تقویت روحیه‌ی ایثار، افزایش حس مسئولیت‌پذیری، تقویت روحیه شجاعت، بالا بردن بینش سیاسی، تقویت صبر، تقویت خودباوری و.... . اما در صورتی که نوجوان فراتر از حضور منفعلانه، در مراحل طراحی، هماهنگی و اجرای این ایده‌ها مشارکت کند، ظرفیت‌های تربیتی مضاعفی پدیدار می‌شود؛ ظرفیتهایی چون تقویت قدرت تفکر و تحلیل، صبوری در برابر نظرات متفاوت، مهارت بیان قانع‌کننده، توان همراه‌سازی فکری و عاطفی اعضای گروه، تقویت روحیه کار جمعی و.... نتیجه آنکه مربیان و والدین با شناخت این ظرفیت‌ها و فراهم‌آوردن زمینه‌ی مشارکت حداکثری نوجوانان، می‌توانند از شرایط جنگ و بحران به عنوان یکی از ارزشمندترین فرصت‌های تربیتی بهره ببرند.https://jip.dte.ir/article_80024_2341eb2ca3ba77b92e2741146ef5ddd1.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622Educational Nuances of Assigning Responsibility to Adolescentsظرافت‌های تربیتی مسئولیت‌دهی به نوجوانان911068002510.22081/jip.2026.75116.1169FAامینصابریدانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب قم و دانش پژوه موسسه فقهی تربیتی مصباح الهدیJournal Article20260615Adolescence is a decisive stage in the formation of responsibility, as the individual transitions from dependence toward independence and the development of an adult identity. Responsibility not only organizes the individual’s relationship with themselves and others but also provides the foundation for influence and active participation in society. This article, using a qualitative method based on library research and interviews with five adolescent education specialists and ten educators from centers in Qom, examines practical strategies for assigning responsibility to adolescents. First, it emphasizes the importance of motivation before assigning tasks, highlighting adolescents’ interests as an appropriate starting point, as well as the necessity of aligning responsibilities with their abilities and allowing freedom of choice. Next, the study presents strategies during the assignment of responsibility, including clarifying duties, breaking tasks into smaller components, continuous supervision and monitoring, and assigning responsibilities in group settings. Finally, post-responsibility strategies are discussed, such as strengthening leadership spirit, encouragement and rewards, and appropriate disciplinary measures, with concrete examples drawn from religious gatherings, congregational events, and youth group activities. The ultimate goal is to provide a practical model for educators and parents so that, by applying these strategies, they can prevent discouragement and avoidance of responsibility while strengthening adolescents’ motivation and sense of impactدورۀ نوجوانی، مرحلۀ سرنوشت‌سازی در شکل‌گیری مسئولیت‌پذیری است؛ زیرا نوجوان از وابستگی به استقلال‌طلبی و هویت بزرگسالی گذر می‌کند. مسئولیت‌پذیری افزون بر نظم‌بخشی به رابطۀ فرد با خود و دیگران، زمینۀ اثرگذاری و نقش‌آفرینی او را فراهم می‌آورد. این مقاله به روش کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه با ۵ متخصص تربیت نوجوان و ۱۰ مربی تربیتی از کانون‌های شهر قم، به‌بررسی راهکارهای عملی مسئولیت‌دهی به نوجوانان می‌پردازد. در ابتدا، بر اهمیت انگیزه‌سازی پیش از واگذاری وظایف تأکید شده و نقش علاقه‌های نوجوان به‌عنوان نقطۀ شروع مناسب، همچنین لزوم تناسب مسئولیت با توانایی و آزادی انتخاب او تبیین می‌گردد. در ادامه، راهکارهای حین مسئولیت‌دهی شامل شفاف‌سازی وظایف، تقسیم آنها به بخش‌های کوچک‌تر، نظارت و پیگیری منظم و واگذاری گروهی مسئولیت‌ها ارائه می‌شود. سپس راهکارهای پس از مسئولیت‌دهی، نظیر تقویت روحیۀ رهبری، تشویق و پاداش و تعیین جریمۀ متناسب، با ذکر مثال‌های عینی از فضای موکب، هیئت و فعالیت‌های جمعی نوجوانان شرح داده می‌شود. هدف نهایی، ارائه‌ی الگویی عملی برای مربیان و والدین است تا با به‌کارگیری این راهکارها، ضمن جلوگیری از دلسردی و مسئولیت‌گریزی، انگیزه و احساس اثرگذاری را در نوجوانان تقویت کنند.https://jip.dte.ir/article_80025_bf74cb3cef8083c31235cabd66de1a0a.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622Educational Approaches to Engaging Adolescent Girls on the Issue of Hijabشیوههای مواجهه تربیتی با دختران نوجوان در موضوع حجاب1071268002610.22081/jip.2026.75077.1166FAفاطمهقراباغیطلبه سطح3 جامعه الزهرا قم، پژوهشگر عرصه تربیت(نویسنده مسئول)محمدهادیقراباغیدکترای فقه و علوم تربیتی دانشگاه المصطفیJournal Article20260613The hijab of girls and women has always been, and continues to be, a major concern for parents, educators, and educational institutions. The manner in which these individuals interact with adolescent girls plays a crucial role in achieving better outcomes. This study addresses the question of what constitutes a correct and educational approach to engaging adolescent girls on the issue of hijab, and what the appropriate model of educational interaction in this regard should be. The aim of this article is to identify effective educational methods for engaging adolescent girls on the issue of hijab and to critically examine ineffective approaches in this area. The research employs an analytical method based on rational inference derived from anthropological foundations in general, and specifically from the characteristics of adolescence and female identity. In the first section, less effective or ineffective approaches are analyzed, including humiliation, threats, punishment, encouragement without proper groundwork, purely argumentative persuasion without preparation, and dominance-based environmental pressure. The second section, grounded in anthropological principles and an understanding of adolescent developmental and emotional characteristics, introduces a set of sustainable educational methods. These include strengthening thinking ability and personality to support free and independent choice, facilitating conditions and removing barriers to the realization of innate inclinations, accepting physical and sexual developmental changes accompanied by awareness-building, enhancing rationality and meeting emotional needs related to emotional maturation, strengthening positive self-concept, fostering a coherent intellectual system to address fundamental questions, creating an emotional inclination toward hijab due to deep affective tendencies, and providing a context for responding to the desire for beauty and self-expression. The findings indicate that education regarding hijab becomes lasting and effective when, instead of relying on external control through ineffective methods, it is based on an understanding of the audience and the characteristics of adolescents, enabling them to internalize and freely choose it.حجاب دختران و زنان همواره یکی از دغدغه‌های والدین، مربیان و مجموعه‌های تربیتی بوده و هست. نوع عملکرد این افراد در تعامل با دختران نوجوان برای رسیدن به نتیجه بهتر اهمیت بسیاری دارد. این که مواجهه صحیح و تربیتی با دختران در موضوع حجاب چیست و الگوی مواجهه تربیتی در مسأله حجاب با دختران نوجوان چگونه است مسأله این مقاله است. هدف این مقاله تبیین شیوههای مؤثر مواجهه تربیتی با دختران نوجوان در موضوع حجاب و نقد شیوههای غلط در این زمینه تدوین شده است. این پژوهش از روش تحلیلی و بهرهگیری از استنتاجات و دلالتهای عقلی از مقدمات انسانشناسی به‌صورت عام و ابعاد نوجوانی و دخترانه به‌صورت خاص بهره برده است. در بخش نخست، شیوههای کم‌اثر یا بی‌اثر؛ ازجمله: تحقیر، تهدید، تنبیه و تشویق، استدلال بدون زمینه‌سازی و ایجاد جو و محیط غالب، تحلیل شده است. بخش دوم با تکیه بر مبانی انسان‌شناختی، شناخت ویژگی‌های رشد نوجوان و نیز شناخت مختصات روانی عاطفی دختران، مجموعه‌ای از روش‌های تربیتی پایدار را معرفی کرده است؛ روش‌هایی همچون تقویت تفکر و شخصیت در راستای تحقق انتخاب آزادانه و مستقل، تسهیل زمینه‌ها و رفع موانع مسیر تحقق انتخاب فطری، پذیرش تغییرات بلوغ جسمی و جنسی و آگاهی‌بخشی، تقویت عقلانیت و تأمین نیاز عاطفی ناظر به بلوغ عاطفی، تقویت خودپنداره مثبت، زمینه‌سازی برای ایجاد نظام فکری در پاسخ به سؤالات بنیادین، ایجاد تمایل قلبی به حجاب به جهت وجود عواطف عمیق و بسترسازی پاسخ به میل به زیبایی و خودنمایی. نتیجۀ مقاله نشان می‌دهد که تربیت در موضوع حجاب زمانی ماندگار و اثرگذار است که به‌جای کنترل از بیرون با روش‌های کم‌اثر، بر مخاطب‌شناسی و ویژگی‌های نوجوان استوار باشد تا او از درون بپذیرد و آن را انتخاب کند.https://jip.dte.ir/article_80026_bf3aba7ac148d7c0dda4253b6818d79d.pdfمعاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قمدو فصلنامه پژوهشنامه تبلیغ اسلامی3116-152971520260622Educational Approaches to Excessive Adolescents’ Use of Mobile Phones and Social Mediaمواجهه تربیتی با گرایش افراطی نوجوانان به تلفن همراه و فضای مجازی1271428002710.22081/jip.2026.75104.1168FAفاطمهعارفیطلبه سطح سه حوزه علمیه رشته فلسفه و کلام اسلامیهانیهرشیدیسطح دو حوزه علمیهJournal Article20260614<span style="color: windowtext;">In the contemporary era, cyberspace and smartphones have become an inseparable part of adolescents’ lives. Despite its numerous opportunities, this environment—due to its all-encompassing attractiveness and attention-maximizing design—has become one of the major challenges for families and educational systems. Excessive use of this space is associated with consequences such as reduced physical activity, social isolation, changes in cognitive structure and priorities, and exposure to moral corruption. Prohibitive approaches such as cutting off internet access, confiscating phones, or punishment are not only ineffective but also lead to adolescent resistance, behavioral duality, and emotional distancing from parents. This study employs a descriptive-analytical method based on the analysis of scholars’ and educational experts’ perspectives. From the viewpoint of Islamic educational foundations, and considering its definitions, goals, and principles regarding human beings, individuals cannot be restrained, forced into actions, or temporarily directed through indoctrination. Instead, attention must be given to human potentials and the creation of conditions for their development. Potentials such as thinking, reflection, and reasoning in adolescents, along with strengthening self-confidence, are identified as key elements in addressing social harms. The aim of this article is to present an Islamic education–based approach to dealing with adolescents’ excessive use of cyberspace. Grounded in Islamic educational principles—particularly the concepts of reflection (<em>tadabbur</em>) and reasoning (<em>ta‘aqqul</em>)—the proposed model seeks to strengthen adolescents’ intellectual identity, responsibility, and self-confidence.</span>در عصر حاضر، فضای مجازی و تلفن‌های هوشمند به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی نوجوانان تبدیل شده‌اند. این فضا علیرغم فرصت‌های بی‌شمار، به دلیل جذابیت‌های همه‌جانبه و طراحی مبتنی بر جلب حداکثری توجه، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های خانواده‌ها و نظام‌های تربیتی تبدیل شده است. گرایش افراطی به این فضا، با آسیب‌هایی چون کاهش فعالیت فیزیکی، انزوای اجتماعی، تغییر در ساختار فکر و اولویت‌ها، و قرارگیری در معرض فساد اخلاقی همراه است. رویکردهای سلبی مانند قطع اینترنت، مصادره گوشی یا تنبیه، نه‌تنها کارآمد نیست، بلکه به مقاومت نوجوان، دوگانگی رفتاری و فاصله‌گرفتن او از والدین منجر می‌شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی مبتنی بر تحلیل نگاه‌های اندیشمندان و کارشناسان تربیتی انجام شده است. با نگاه به انسان در مبانی تربیت اسلامی و درنظرداشتن تعریف و هدف و اصول تربیتی که اسلام برای انسان متصور است نمی‌توان انسان را به بند کشید و یا او را مجبور بر انجام کاری کرد و یا با تلقین‌هایی تا زمانی کوتاه او را به سمت دلخواه کشاند. بلکه باید به استعدادهای او توجه کرد و زمینه‌هایی را فراهم کرد تا استعدادهای او رشد کند. استعدادهایی همچون تفکر، تدبر و تعقل در نوجوان و همچنین تقویت روحیه خودباوری شاه‌کلید اساسی در مواجهه تربیتی با آسیب‌های اجتماعی است. این مقاله با هدف ارائه شیوۀ مواجهه تربیتی مبتنی بر منابع اسلامی برای مقابله با استفاده افراطی نوجوانان از فضای مجازی، به بررسی راهکارهای عملی و فکری پرداخته است. این الگو باتکیه‌بر اصول تربیتی اسلامی، به‌ویژه مفاهیم تدبر و تعقل، به دنبال تقویت هویت فکری، مسئولیت‌پذیری و خودباوری نوجوان است.https://jip.dte.ir/article_80027_53dc848063d0f8fbe226700ae2294c2a.pdf