دانشیار گروه فلسفه اخلاق، پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
10.22081/jip.2026.72770.1146
چکیده
در آموزههای اسلامی، هم دنیامداری و دلبستگی افراطی به دنیا و هم دنیاگریزی و کنارنهادن فعالیتهای معیشتی به بهانۀ آخرتگرایی، بهصراحت نکوهش شده است. از دیدگاه قرآن کریم و سیره اهلبیت علیهم السلام، نه دنیاگراییِ غافل از آخرت مطلوب است و نه آخرتگراییِ منقطع از دنیا، بلکه آنچه تعالیم اسلامی بدان توصیه میکند، نوعی رویکرد میانه و متعادل است که میتوان از آن با عنوان «دنیاپردازی مؤمنانه» یاد کرد؛ رویکردی که در آن ایمان و معیشت در تعارض با یکدیگر قرار نمیگیرند، بلکه معیشت بهمثابۀ عرصهای برای تحقق اهداف ایمانی و آخرتی تعریف میشود.
بر اساس این نگرش، انسان مؤمن وظیفه دارد با نیت صحیح و جهتگیری الهی، به آبادانی دنیا و تأمین نیازهای مادی خود و دیگران بپردازد. با وجود شباهت ظاهری فعالیتهای معیشتی افراد، آنچه موجب تمایز اساسی میان کنشهای اقتصادی انسان مؤمن و انسان دنیامدار میشود، صورت باطنی این فعالیتها و نیت حاکم بر آنهاست. هنگامی که اعمال روزمره و معیشتی در فضای ایمانی و معنوی انجام گیرند، از سطح رفتارهای صرفاً مادی فراتر میروند و به اعمالی ارزشمند و قربآفرین تبدیل میشوند. این مقاله با رویکردی تحلیلی و با استناد به آیات قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهم السلام، به تبیین نسبت ایمان و معیشت میپردارد و میکوشد چارچوبی دینی برای مواجهۀ صحیح با دنیا و فعالیتهای معیشتی ارائه دهد.
)