دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی دانشگاه ادیان و مذاهب قم و دانش پژوه موسسه فقهی تربیتی مصباح الهدی
10.22081/jip.2026.75116.1169
چکیده
دورۀ نوجوانی، مرحلۀ سرنوشتسازی در شکلگیری مسئولیتپذیری است؛ زیرا نوجوان از وابستگی به استقلالطلبی و هویت بزرگسالی گذر میکند. مسئولیتپذیری افزون بر نظمبخشی به رابطۀ فرد با خود و دیگران، زمینۀ اثرگذاری و نقشآفرینی او را فراهم میآورد. این مقاله به روش کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانهای و مصاحبه با ۵ متخصص تربیت نوجوان و ۱۰ مربی تربیتی از کانونهای شهر قم، بهبررسی راهکارهای عملی مسئولیتدهی به نوجوانان میپردازد. در ابتدا، بر اهمیت انگیزهسازی پیش از واگذاری وظایف تأکید شده و نقش علاقههای نوجوان بهعنوان نقطۀ شروع مناسب، همچنین لزوم تناسب مسئولیت با توانایی و آزادی انتخاب او تبیین میگردد. در ادامه، راهکارهای حین مسئولیتدهی شامل شفافسازی وظایف، تقسیم آنها به بخشهای کوچکتر، نظارت و پیگیری منظم و واگذاری گروهی مسئولیتها ارائه میشود. سپس راهکارهای پس از مسئولیتدهی، نظیر تقویت روحیۀ رهبری، تشویق و پاداش و تعیین جریمۀ متناسب، با ذکر مثالهای عینی از فضای موکب، هیئت و فعالیتهای جمعی نوجوانان شرح داده میشود. هدف نهایی، ارائهی الگویی عملی برای مربیان و والدین است تا با بهکارگیری این راهکارها، ضمن جلوگیری از دلسردی و مسئولیتگریزی، انگیزه و احساس اثرگذاری را در نوجوانان تقویت کنند.
)