مواجهه تربیتی با گرایش افراطی نوجوانان به تلفن همراه و فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبه سطح سه حوزه علمیه رشته فلسفه و کلام اسلامی

2 سطح دو حوزه علمیه

10.22081/jip.2026.75104.1168

چکیده

در عصر حاضر، فضای مجازی و تلفن‌های هوشمند به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی نوجوانان تبدیل شده‌اند. این فضا علی‌رغم فرصت‌های بی‌شمار، به دلیل جذابیت‌های همه‌جانبه و طراحی مبتنی بر جلب حداکثری توجه، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های خانواده‌ها و نظام‌های تربیتی تبدیل شده است. گرایش افراطی به این فضا، با آسیب‌هایی چون کاهش فعالیت فیزیکی، انزوای اجتماعی، تغییر در ساختار فکر و اولویت‌ها، و قرارگیری در معرض فساد اخلاقی همراه است. رویکردهای سلبی مانند قطع اینترنت، مصادره گوشی یا تنبیه، نه‌تنها کارآمد نیست، بلکه به مقاومت نوجوان، دوگانگی رفتاری و فاصله‌گرفتن او از والدین منجر می‌شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی مبتنی بر تحلیل نگاه‌های اندیشمندان و کارشناسان تربیتی انجام شده است. با نگاه به انسان در مبانی تربیت اسلامی و درنظرداشتن تعریف و هدف و اصول تربیتی که اسلام برای انسان متصور است نمی‌توان انسان را به بند کشید و یا او را مجبور بر انجام کاری کرد و یا با تلقین‌هایی تا زمانی کوتاه او را به سمت دلخواه کشاند. بلکه باید به استعدادهای او توجه کرد و زمینه‌هایی را فراهم کرد تا استعدادهای او رشد کند. استعدادهایی همچون تفکر، تدبر و تعقل در نوجوان و همچنین تقویت روحیه خودباوری شاه‌کلید اساسی در مواجهه تربیتی با آسیب‌های اجتماعی است. این مقاله با هدف ارائه شیوۀ مواجهه تربیتی مبتنی بر منابع اسلامی برای مقابله با استفاده افراطی نوجوانان از فضای مجازی، به بررسی راهکارهای عملی و فکری پرداخته است. این الگو باتکیه‌بر اصول تربیتی اسلامی، به‌ویژه مفاهیم تدبر و تعقل، به دنبال تقویت هویت فکری، مسئولیت‌پذیری و خودباوری نوجوان است.

کلیدواژه‌ها